Destan Dönemi Türk Edebiyatı

Destan: Savaş, göç, doğal afet gibi milletleri derinden etkileyen olayların üzerine oluşturulmuş olağanüstülüklerle süslenerek günümüze kadar gelmiş metinlerdir.

Destan Dönemi: Destanlar yazının bulunmadığı çok eski dönemlerde ortaya çıkarmışlardır. Bu dönem tarih öncesi çağlara kadar uzanmaktadır. Bu nedenle üzerinden yıllar geçtikten sonra kaleme alınmışlardır.

Destanların oluşabilmesi için bir milletin çok eski ve köklü bir geçmişe sahip olması gerekir. Bu sayede toplumların çok eski geçmişleri hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür. Toplumların destanlarına bakılarak o toplumun inançları, yaşayışı, geçirdiği önemli olaylar hakkında bilgi edinilebilir.

Destan dönemi edebi metinlerinin özellikleri şunlardır:

  • Sözlü geleneğe bağlıdır.
  • Manzum ürünlerdir
  • Mitolojik unsurlardan yararlanırlar.

Mit: Destan döneminde hayatın sırlarını henüz çözmekte zorlanan ilkel insan topluluklarının karşı karşıya kaldıkları savaş, göç, doğa olayları gibi olaylar karşısında hayal güçlerini kullanarak ortaya koydukları hikayelerdir. Örneğin, Türklerin türeyiş hikayesini, dişi bir kurdun son kalan iki Türk çocuğunu emzirmesi sonucu ortaya çıktığı şeklinde anlatan Bozkurt miti böyle ortaya çıkmıştır.

Mitoloji: Mitleri inceleyen bilim dalıdır.

Mitlerin Özellikleri

  • İnsanların doğa olaylarını keşfetme, anlamlandırma çabaları sonucu ortaya çıkmışlardır.
  • Destan döneminde ortaya çıkmışlardır
  • Kavmî ve dinî özellikler içerir.
  • Destanların oluşmasında katkı sağlamışlardır.
  • Mitolojilerdeki değişim ve etkileşim efsaneleri ortaya çıkarmıştır.
  • Zaman ve mekanlar belli değildir.
  • Kahramanlar ilahlar, ilaheler, tanrılar ve yarı tanrılardır.

Efsane: Olağanüstü varlıkları ve olayları konu edinen hayali hikâyelerdir.

Mitlere Konu Olan Olaylar: Sel, savaş, güneş gibi doğa olaylar; olağan üstü özelliklere sahip kahramanlar; Yaratılışla ilgili konular mitlere konu olmuştur.

Mitler Üçe Ayrılır:

  • Evrene ve yaratılışa dair konular
  • Tanrılar ve tanrıçalar
  • Kahramanlar

Türk Yunan İran Ve Çin Mitolojilerinin Karşılaştırması

-Türk mitolojisinde bozkurt, ay, yıldız, güneş, su, ışık, dağ, ağaç, demir, Hayat Ağacı gibi doğayla ilişkili mitolojik unsurlar vardır.

– İran mitolojisinde Anka(Simurg), tek gözlü canavar, Kaf Dağı ,Rüstem, Hükümdar Dahhak gibi mitolojik unsurlar vardır.

– Çin mitolojisinde’ long’ denilen ejderha ve ‘yin ile yang’ olarak adlandırılan iki evrensel güç mitolojik unsurları vardır.

– Yunan mitolojisinde insan ögesi ön plana çıkar. Zeus (Göğün, yıldırımın hükümdarı, tanrıların tanrısı), Posedion (Denizlerin ve suların tanrısı), Hades (Ölüm ülkesi, yeraltı tanrısı) Eros (Aşk tanrısı) gibi tanrılar, insan şeklindedir.

Bunlar arasında iyi kötü çatışması ve tek tanrı inancı Türk, İran ve Çin mitolojilerinde ortaktır. Türk mitolojisinde tanrı soğuktan donmakta olan insanlara ateşi verirken Yunan mitolojisinde ise tanrılar insanlara ateşi vermez. Yunan mitolojisindeki yenilmez kahraman Herkül’ le İran mitolojisindeki Rüstem olağan üstü özelliklere sahiptir. Türk mitolojisinde tanrılar ve insanlar Yunan mitolojisindeki gibi bir arada yaşamazlar.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir